Startpagina
 
Terug
 
 

Hierna leest u meer over de techniek van de jachthoorn. Waarom die stemming, waarom die tonen, dat geluid? De jachthoorn is een ‘aerophoon’ instrument: lucht (aero) wordt in de buis van de jachthoorn in trilling gebracht en ons oor hoort het geluid (phoon) dat bij die trilling past. Diverse technische en natuurkundige aspecten bepalen het instrument en het geluid dat er uit de jachthoorn komt. Daarom ook een uitstapje in de techniek.

De tonen die kunnen ontstaan
Met het blazen van lucht uit je mond via je aangespannen lippen breng je via het mondstuk de in de buis van de jachthoorn de aanwezige lucht in trilling; de frequentie van die luchttrilling bepaal je met de spanning van je lippen; de embouchure.
Gespannen, hoge toon. Ontspannen, lage toon.

In de jachthoorn veroorzaakt de blazer ook een hogere druk dan die van de buitenlucht. Aan het uiteinde van de hoorn is de luchtdruk in de jachthoorn gelijk aan die van de buitenlucht.

Alleen frequenties met hele en halve golflengte passen in de buis van de jachthoorn. En alleen die frequenties leveren een (natuur)toon op.
Voor wie meer van trillingen weet; bij het mondstuk heb je altijd een 'knoop', aan de uitgang van de jachthoorn een 'buik'. Ook de luchtdruk rondom de hoorn, de temperatuur en de vochtigheid spelen in dit natuurkundige proces ook nog een - kleine - rol.

De lengte en de stemming
De lengte van de hoornbuis van de jachthoorn bepaalt de stemming. Langer betekent een stemming in een lagere toonsoort, korter een stemming in een hogere toon. Ook dat is natuurkunde.


Een Plesshoorn - gestemd in B - is ongeveer 1,31 meter lang. Bij een stemming in C is de lengte 1,15 meter. Een Taschenjagdhorn is ook 1,31 meter lang, maar anders - strakker - opgerold. En door de smallere kelk klinkt hij meer als een trompet.


Een parforcehoorn - in B gestemd - is 4,15 meter lang; in Es 2,04 meter. Met dat ene ventiel van Neuhaus erbij wordt op dezelfde parforcehoorn de lucht over een kortere (2,04 m) of langere weg (4,15 m) geblazen. Geluid verschijnt dan in Es of in B.

Daarnaast zijn er Parforce-hoorns in F- en D-stemming. De trompe de chasse is over het algemeen in D gestemd en 4,54 meter lang (Trompe d'Orlean).


De warmte van het geluid
De samenstelling en de dikte van de gebruikte materialen levert de warmte van het geluid van de jachthoorn op. Een hoorn van dunner materiaal klinkt beter dan een van dikker materiaal. Die blaas je ook makkelijker aan.
Een parforcehoorn is veelal gebouwd uit messing van 72% koper en 28% zink in een wanddikte van 0,3 tot 0,6 mm. Meer koper zoals in 'goldmessing' met 85% koper, geeft een betere, warmere klank.

De trompe de chasse klinkt anders om een paar redenen die ook met de bouw te maken hebben. De doorsnee van de hoornbuis is veel kleiner dan bij een parforcehoorn en de kelk is korter dan bij een parforcerhoorn. Daar begint de kelk al aan de 'onderzijde' van de hoorn. Daarnaast is hij van veel dunner materiaal: hij weegt meestal nog geen kilogram. Tezamen met het kleinere mondstuk en heel andere wijze van aanblazen (sonner = zingen), krijg je het aparte geluid.


Dat wat betreft de natuurkundige aspecten. Als laatste bekijken we het instrument qua onderdelen.
                                       


Het mondstuk
Voor jachthoorns zijn er andere mondstukken dan voor trompetten. Voor parforcehoorns zijn er conische mondstukken in maten en soorten. Voor smalle lippen is een mondstuk met een kleine rand aan te bevelen. En bij dikke lippen, weet u het antwoord al...

De ketel(diepte) van het mondstuk maakt het blazen van hoge en lage tonen makkelijker. Een diepe ketel helpt bij het makkelijk blazen van lage tonen en het werkt andersom bij een ondiepe ketel.

De trompe de chasse heeft een kleiner mondstuk (ook in diverse maten) met een 'scherpe' rand. Dat is nodig zodat het mondstuk bij het blazen tijdens de rit te paard niet verschuift.


De stempijp

De stempijp is een korte stukje buis bij de jachthoorn dat in- en uitschuifbaar is en de overgang vormt tussen de jachthoorn en het mondstuk. De stempijp maakt het mogelijk dat alle hoorns hetzelfde klinken als we een zelfde toon willen blazen.
Geen enkele blazer c.q. jachthoorn is/speelt immers gelijk en met de stempijp werk je die verschillen weg. Dan blazen we - bijvoorbeeld - een octaaf of een sol/G die bij alle hoorns/blazers hetzelfde klinkt door het schuiven met de stempijp.


De buis en ventielen
Over de opgerolde buis tussen het mondstuk en de kelk is minder te vertellen. De lengte bepaalt de stemming van de jachthoorn. Met ventielen op de buis wordt de weg die de luchtrilling gaat, korter of langer gemaakt. Op de Es/Bes-parforcehoorn zit een ventiel.


De kelk
Hoe breder en langer de kelk van de jachthoorn, hoe mooier en 'ronder' het geluid. Daarom klinkt een Taschenjagdhorn veel meer als een trompet, terwijl een parforcehoorn weer 'beter' klinkt dan een Plesshoorn.
De extra rand rondom de kelk is er niet alleen voor de sier. De kelk krijgt daardoor extra stevigheid.
Bij de trompe de chasse is de kelk (het paviljoen) aan de binnenzijde meestal zwart. De reden daarvoor is dat de achteropkomende paarden dan niet kunnen schrikken van de weerkaatsing van licht dat in de kelk valt. Trompen werden/worden immers ook te paard en bij paarden bespeeld.


Het onderhoud
Een mondstuk moet na het blazen van de jachthoorn gehaald worden, gepoetst en in een apart foedraal opgeborgen. Tenminste eens per week het mondstuk poetsen met een borstel om de etensresten etc. eruit te houden. Een vuil mondstuk is lastig blazen.
Enne vergeet de stempijp niet. Die moet gangbaar zijn en ook gepoetst worden aan de binnenzijde. Met een likje vet erop kan ie zo weer op de hoorn. En blijft die ook bruikbaar voor zijn doel.


De jachthoorn zelf graag eens per maand met lauw-warm water uitspoelen. Meer is niet nodig. Je kunt nog met een trekveer-borstel er achteraan vegen of onder druk doorspuiten met water.

Heb je een of meerdere ventielen op je jachthoorn, dan hou je die gangbaar met de juiste olie. Problemen met ventielen? Ga dan niet 'pielen' aan de ventielen, maar laat dat over aan de vakman.

Waterkleppen vragen ook hun aandacht: zorg dat ze goed sluiten, dat kan alleen als de kurken heel zijn en de sluitveer goed werkt.

                                                                


De jachthoorn
Hoort gij den jagershoren,
die galm op weergalm helmen doet,
door kalmen avond boren
in ver en langgerekt getoet?
Wat kan de ziel bekoren
als 't lied, zoo treurig en zóó zoet,
dat uit dien jagershoren
daar toet in 't langgerekt getoet?

O vlakke Demerboorden,
o weide, in warmen doom verbreid,
waar al mijn droomen gloorden
van liefde en levenszaligheid!
'k Zie gansch die jeugd herboren,
met d'onvoldanen droomenstoet,
wanneer de jagershoren
daar toetin 't langgerekt getoet.

Nu speelt de jagershoren
het stille en innig minnelied;
nog enkle toen smoren
in diepgedragen zielsverdriet.
Welle eens, in vollen vrede,
en trille in 't snarenrijk gemoed,
als zangerige avondbede
dat eindloos goed en zoet getoet.

Prosper van Langendonck
 

De blaastechniek